Skip to main content
It looks like you're using Internet Explorer 11 or older. This website works best with modern browsers such as the latest versions of Chrome, Firefox, Safari, and Edge. If you continue with this browser, you may see unexpected results.

Informatievaardigheden - CIW studiejaar 1: Wetenschappelijke communicatie en peer review

Wetenschappelijke communicatie

Wetenschappers doen verslag van hun onderzoeksresulaten door het schrijven van tijdschriftartikelen, (bijdragen aan) boeken, het houden van presentaties en lezingen op congressen en door hun contacten met andere wetenschappers. Andere wetenschappers en onderzoekers, en ook studenten, nemen kennis van deze wetenschappelijke publicaties. Zij gebruiken de zo opgedane informatie voor eigen onderzoek of studie. Onderzoeksuitkomsten, vastgelegd in publicaties, kunnen worden weerlegd of bevestigd door herhaling van dat onderzoek en nieuw onderzoek bouwt erop voort. 

De producten van de formele wetenschappelijke communicatie zijn zoveel mogelijk bewaard en toegankelijk gemaakt in wetenschappelijke bibliotheken, archieven en databases. Daardoor kunnen wetenschappers in de loop van de tijd steeds opnieuw kennis nemen van en bijdragen leveren aan de voortgang van kennis en wetenschap. In nieuwe publicaties uit zich dit hierin, dat door middel van literatuurverwijzingen eerdere publicaties worden geciteerd.

Wetenschappelijke communicatie: een filmpje

Wetenschapscommunicatie is niet helemaal hetzelfde

Wetenschappelijke communicatie gaat over de communicatie binnen de wetenschappelijke wereld, dus van wetenschappers onderling en eventueel tussen wetenschappers en hun studenten (kennisoverdracht).

De verwante term 'wetenschapscommunicatie' wordt gebruikt wanneer wetenschappers zich richten op het grote publiek via algemene en publieke (massa)media. We spreken dan ook wel over popularisering van de wetenschap of 'outreach'. In de wetenschappelijke wereld wordt deze vorm van communicatie steeds belangrijker gevonden. Het maatschappelijk nut van wetenschappelijk onderzoek speelt namelijk een steeds belangrijker rol bij onderzoeksfinanciering ('kennisvalorisatie') en dus is het van belang dat er ook 'naar buiten toe' over onderzoeksresultaten wordt gecommuniceerd.

Naast de wetenschappers zelf, zijn er tal van andere partijen die zich bezighouden met wetenschapscommunicatie. Daarbij kun je denken aan de wetenschapsjournalistiek, musea over wetenschap (zoals Nemo in Amsterdam), maar ook bijvoorbeeld aan het Infoversum hier in Groningen.

Hoewel dus de termen 'wetenschappelijke communicatie' en 'wetenschapscommunicatie' niet dezelfde betekenis hebben, worden ze in de praktijk nogal eens door elkaar heen gebruikt.

Bewegingswetenschapper Prof. dr. Bert Otten (links) over Epke Zonderland in het televisieprogramma De Wereld Leert Door. Rechts presentator en wetenschapsjournalist Diederik Jekel.

Peer review

Zoals gezegd leggen onderzoekers de resultaten van hun werk vast in wetenschappelijke artikelen. De bedoeling van zo’n artikel is om wetenschappelijke resultaten bekend te maken aan andere onderzoekers en om deze resultaten te claimen als nieuwe inzichten behaald door de desbetreffende onderzoeker. Zo’n claim wordt meestal pas erkend door andere onderzoekers als het artikel is verschenen in een zogenoemd ‘peer-reviewed’ tijdschrift.

Wat is peer review? Peer review is een vorm van kwaliteitsbeoordeling. Het Engelse woord ‘peer’ (‘gelijke’) kan in dit verband het beste vertaald worden door ‘medeonderzoeker’. Een peer review is dus een toetsing door een vakgenoot. Peer reviewers beoordelen of een artikel aan bepaalde eisen voldoet, zoals originaliteit, toegankelijkheid en een solide onderbouwing van de resultaten. Verreweg de meeste wetenschappelijke tijdschriften werken met een dergelijk systeem om de kwaliteit van in dat tijdschrift opgenomen artikelen te waarborgen.

Als je ziet dat een artikel 'peer-reviewed' is kun je uitgaan van de betrouwbaarheid en de kwaliteit van de informatie. In veel bibliografische bestanden kun je bij je zoekactie aangeven dat je alleen 'peer-reviewed' artikelen wilt zien.

Peer review in 3 minutes

Stap 1

Een onderzoeker (of onderzoeksgroep) stuurt zijn of haar artikel naar de redactie van een, bij het onderwerp van het artikel passend, wetenschappelijk tijdschrift. Een redacteur zal vervolgens het artikel oppervlakkig doorlezen en daarbij een inschatting maken of het voldoende kwaliteit heeft, nieuwe inzichten bevat en goed geschreven is.

Stap 2

Als de redacteur besluit het artikel in behandeling te nemen, moeten er twee of meer peer reviewers gezocht worden. Dit kunnen auteurs zijn van eerder in dat tijdschrift verschenen artikelen of andere onderzoekers die naam gemaakt hebben op een bepaald onderzoeksgebied. De geselecteerde reviewers krijgen een brief of email met de vraag of ze binnen een bepaalde tijd het artikel willen beoordelen, waarbij ze alleen de titel, auteurs en soms de samenvatting van het artikel te zien krijgen. De redacteur zal altijd op zoek gaan naar collega-onderzoekers met veel kennis van zaken over het onderwerp, maar streeft ook naar diversiteit. In het algemeen gaan onderzoekers graag in op een review verzoek, mede omdat het hun eigen status op het betreffende onderzoeksgebied bevestigt.

Stap 3

Uiteindelijk zullen er twee (of meer) beoordelingen liggen, die anoniem doorgestuurd worden naar de auteurs van het artikel. De redacteur neemt op basis van deze beoordelingen de beslissing het artikel af te wijzen, het in meer of mindere mate te laten herzien of het zonder meer te accepteren. In de meeste gevallen moeten de auteurs hun artikel deels herschrijven.

Stap 4

De herziene versie wordt opnieuw ingediend, vergezeld van een reactie op het commentaar van de reviewers. De redacteur zal vervolgens het commentaar, het antwoord van de auteurs en het herziene artikel opnieuw beoordelen. Het artikel kan dan alsnog geaccepteerd worden. Vaker zal de redacteur het artikel terug sturen naar de reviewers en hen opnieuw om commentaar vragen. Zo kan een artikel een aantal malen herzien worden, voordat het uiteindelijk geaccepteerd of afgewezen wordt.